Zaburzenia lękowe: rodzaje i charakterystyka

Zaburzenia lękowe: rodzaje i charakterystyka

Zaburzenia lękowe (dawniej nerwicowe) to grupa problemów psychicznych, które charakteryzują się występowaniem silnego lęku, napięcia, obaw, a także innych trudności emocjonalnych, które wpływają na codzienne życie osoby. Mimo że termin „nerwica” nie jest już oficjalnie stosowany w klasyfikacji zaburzeń psychicznych, wciąż jest używany w codziennej praktyce, by opisać pewne grupy zaburzeń lękowych czy obsesyjno-kompulsyjnych(OCD). Poniżej przedstawiamy najczęstsze rodzaje zaburzeń lękowych oraz sposoby ich leczenia.  Warto podkreślić, że wcześniejsze klasyfikacje (np. DSM-IV) zaliczały OCD do zaburzeń lękowych, ponieważ lęk napędza mechanizm powstawania objawów. Obecnie jednak uznaje się, że specyfika OCD, polegająca na występowaniu obsesji (natrętnych myśli) i kompulsji (czynności przymusowych), odróżnia je od typowych zaburzeń lękowych. Również zespół stresu pourazowego (PTSD)  w przeszłości był zaliczany do zaburzeń nerwicowych(lękowych). Został jednak przeniesiony z rozdziału zaburzeń lękowych do nowej, odrębnej kategorii o nazwie „Zaburzenia związane z traumą i stresorami” (DSM-V), a w klasyfikacji ICD-11 zespół stresu pourazowego widnieje jako „Zaburzenia swoiście związane ze stresem.  Pamiętaj, że czytając objawy niektórych zaburzeń możemy mieć tendencję do przypisywania swoich objawów do określonych zaburzeń. Jeśli masz wątpliwość dotyczącą swojego zdrowia psychicznego, warto skonsultować to ze specjalistą. 

1. Zaburzenie lękowe uogólnione

Zaburzenie lękowe uogólnione (GAD) jest schorzeniem, które charakteryzuje się chronicznym, nadmiernym lękiem i niepokojem, który nie jest związany z konkretną sytuacją czy wydarzeniem. Osoba cierpiąca na to zaburzenie martwi się praktycznie o wszystko: przyszłość, zdrowie, relacje, pracę, a także codzienne sprawy. Lęk jest stałym uczuciem, które pojawia się w każdej sytuacji, nawet gdy nie ma ku temu realnych powodów.

Objawy:

• Nadmierne zamartwianie się
• Trudności w koncentracji
• Problemy ze snem
• Drażliwość
• Napięcie mięśniowe

2. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD)

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne polega na występowaniu obsesyjnych myśli (przymusowych, natrętnych) oraz kompulsyjnych działań (rytuałów, które mają na celu złagodzenie lęku wywołanego przez obsesje). Osoby cierpiące na OCD odczuwają przymus wykonywania pewnych czynności lub unikania określonych sytuacji, co może znacznie utrudniać codzienne życie.

Objawy:

• Natrętne, niechciane myśli
• Przymus wykonywania rytuałów (np. mycie rąk, sprawdzanie)
• Lęk przed zarażeniem, zniszczeniem rzeczy, zrobieniem czegoś źle
• Trudności w kontrolowaniu myśli i zachowań

3. Fobia specyficzna

Fobia specyficzna to intensywny, irracjonalny lęk przed określoną rzeczą, sytuacją lub aktywnością. Może dotyczyć np. strachu przed zwierzętami (np. pająki, psy), wysokościami, lataniem, ciemnością, a także sytuacjami społecznymi. Osoba z fobią specyficzną stara się unikać sytuacji, które mogą wywołać lęk, co może prowadzić do poważnych trudności w życiu codziennym.

Objawy:

• Nagły, intensywny lęk, panika
• Zawroty głowy, trudności w oddychaniu
• Drżenie, pocenie się
• Unikanie sytuacji, które wywołują strach

4. Zaburzenie stresowe pourazowe (PTSD)

Zaburzenie stresowe pourazowe występuje po przeżyciu traumatycznego wydarzenia, które wywołuje silny stres i trudności w przetwarzaniu wspomnień z tego wydarzenia. Osoby cierpiące na PTSD mogą doświadczać częstych retrospekcji, koszmarów, lęku przed powrotem do traumatycznego miejsca lub sytuacji.

Objawy:

• Przeżywanie ponownie traumatycznego wydarzenia (flashbacki, koszmary)
• Unikanie sytuacji przypominających traumę
• Drażliwość, napięcie
• Problemy ze snem

5. Zaburzenie paniczne

Zaburzenie paniczne charakteryzuje się nagłymi i nieoczekiwanymi atakami paniki, które wywołują silne objawy fizyczne i emocjonalne. Podczas ataku osoba czuje się jakby miała umrzeć, zemdleć lub stracić kontrolę. Ataki paniki mogą pojawiać się w różnych okolicznościach, czasami bez wyraźnego powodu.

Objawy:

• Szybki, nieregularny oddech
• Kołatanie serca
• Zawroty głowy, duszności
• Uczucie paraliżu, lęk przed utratą kontroli

6. Zaburzenie adaptacyjne

Zaburzenie adaptacyjne to reakcja na stresujące wydarzenia życiowe, takie jak utrata bliskiej osoby, rozwód czy zmiana miejsca zamieszkania. Osoba z zaburzeniem adaptacyjnym nie radzi sobie z emocjami związanymi z tymi wydarzeniami, co prowadzi do objawów depresyjnych, lękowych lub obu.

Objawy:

• Smutek, złość
• Trudności w przystosowaniu się do zmian
• Problemy z koncentracją, poczucie przytłoczenia

7. Hipochondria (zaburzenie somatyzacyjne)

Hipochondria to zaburzenie, w którym osoba nadmiernie martwi się o swoje zdrowie i nieustannie poszukuje oznak poważnych chorób, mimo że wyniki badań nie wskazują na problemy zdrowotne. Lęk przed chorobą jest nieproporcjonalny do rzeczywistego stanu zdrowia.

Objawy:

• Obsesyjne myślenie o chorobach
• Częste poszukiwanie informacji o zdrowiu
• Niezadowolenie z diagnoz lekarskich

Leczenie Zaburzeń Lękowych

Leczenie zaburzeń lękowych zazwyczaj obejmuje kombinację terapii psychologicznej i farmakoterapii. Do najczęściej stosowanych metod należą:

• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): Skuteczna metoda leczenia, która pomaga pacjentom zidentyfikować i zmienić negatywne wzorce myślenia i zachowania.
• Farmakoterapia: Leki przeciwlękowe i antydepresyjne mogą być stosowane w celu złagodzenia objawów lęku i depresji.
• Terapia skojarzona: Połączenie terapii poznawczo-behawioralnej i farmakoterapii może być bardziej skuteczne niż stosowanie jednej metody.
• Techniki relaksacyjne: Ćwiczenia oddechowe, medytacja i joga mogą pomóc w redukcji napięcia i lęku.

Podsumowanie

Zaburzenia lękowe mogą mieć różne formy i wpływać na życie codzienne osób, które się z nimi zmagają. Wiele z tych problemów można skutecznie leczyć za pomocą terapii poznawczo-behawioralnej, krótkotrwałej terapii psychodynamicznej, warunkowo terapii ACT a także leczenia farmakologicznego. Ważne jest, by osoby doświadczające objawów nerwicowych nie bagatelizowały swoich problemów i szukały wsparcia u specjalistów. Dzięki odpowiedniej pomocy można poprawić jakość życia i odzyskać równowagę emocjonalną.

red. Daria Laudańska, psycholog, terapeuta poznawczo-behawioralny(w trakcie szkoły psychoterapii)