Trauma psychiczna to doświadczenie, które może wywrócić życie do góry nogami. Może mieć charakter nagły, jak wypadek czy napaść, ale też rozwijać się przez dłuższy czas — jak w przypadku przemocy domowej, zaniedbania w dzieciństwie czy chronicznego stresu. Niezależnie od formy, trauma może znacząco wpłynąć na zdrowie psychiczne człowieka. Na szczęście, współczesna psychologia oferuje skuteczne metody wsparcia, między innymi terapię poznawczo-behawioralną, ponieważ znajduje ona silne poparcie w badaniach naukowych.
Jak trauma wpływa na zdrowie psychiczne?
Doświadczenia traumatyczne często prowadzą do rozwoju zaburzeń psychicznych, takich jak:
- Zespół stresu pourazowego (PTSD)
- Złożony zespół stresu pourazowego (Complex-PTSD)
- Depresja
- Zaburzenia lękowe
- Zaburzenia osobowości
- Uzależnienia
Objawy mogą być różnorodne – od koszmarów i flashbacków, przez trudności z koncentracją, po izolację społeczną i objawy somatyczne, jak bóle głowy czy napięcie mięśniowe. U dzieci i młodzieży trauma może zaburzyć rozwój emocjonalny, powodować problemy z zachowaniem, nauką i relacjami.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jako forma leczenia traumy
Jedną z najskuteczniejszych metod leczenia traumy jest terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na traumę (TF-CBT). Skupia się ona na:
-
- rozpoznawaniu i modyfikacji negatywnych myśli związanych z traumą,
- nauce radzenia sobie z lękiem i stresem,
- bezpiecznym przetwarzaniu trudnych wspomnień.
TF-CBT pomaga pacjentom zrozumieć, jak doświadczenia traumatyczne wpłynęły na ich przekonania o sobie i świecie oraz jak można je zmienić w bardziej realistyczny i wspierający sposób.
Co mówią badania?
Liczne badania potwierdzają skuteczność terapii CBT w leczeniu traumy. Metaanaliza opublikowana w czasopiśmie Journal of the American Medical Association (JAMA, 2013) wykazała, że CBT znacząco zmniejsza objawy PTSD, depresji i lęku w porównaniu do grup kontrolnych.
Z kolei raport Cochrane Review z 2018 roku potwierdził, że TF-CBT jest jedną z najbardziej efektywnych metod leczenia dzieci i młodzieży po doświadczeniach traumatycznych.
Rekomendacje NICE – co mówią wytyczne?
NICE to skrót od National Institute for Health and Care Excellence – czyli Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Opieki w Wielkiej Brytanii. To niezależna instytucja, która opracowuje oficjalne wytyczne dotyczące leczenia i opieki zdrowotnej. Na podstawie rzetelnych badań naukowych NICE rekomenduje, jakie terapie i metody leczenia są skuteczne i bezpieczne. Dotyczy to zarówno zarówno medycyny, jak i psychoterapii. Jednak ich zalecenia są uznawane na całym świecie za wysoki standard w opiece zdrowotnej.
W przypadku traumy, NICE w swoich wytycznych zaleca:
- Dla osób dorosłych z PTSD:
Badania wskazują że, Terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na traumę powinna być oferowana jako pierwsza linia leczenia, przed farmakoterapią. - Dla dzieci i młodzieży z PTSD:
Zaleca się stosowanie TF-CBT jako podstawowej formy wsparcia, najlepiej dostosowanej do wieku i rozwoju dziecka. - W przypadku przewlekłego PTSD lub złożonej traumy:
Zaleca się dłuższe interwencje, które mogą również obejmować inne formy wsparcia psychoterapeutycznego i psychospołecznego.
Jak można sobie pomóc?
Oto kilka kroków, które mogą pomóc osobie zmagającej się ze skutkami traumy:
- Zgłoś się po pomoc – nie musisz radzić sobie sam/a. Psychoterapia, szczególnie CBT, może być niezwykle skuteczna.
- Znajdź bezpieczne miejsce – otocz się ludźmi, którym ufasz.
- Dbaj o ciało – sen, ruch i zdrowa dieta wspierają proces zdrowienia psychicznego.
- Ćwicz uważność i oddech – techniki relaksacyjne mogą pomóc w radzeniu sobie z objawami lęku i napięcia.
- Nie spiesz się – proces zdrowienia po traumie wymaga czasu. To normalne, że pojawiają się trudniejsze momenty.
Podsumowanie
Trauma psychiczna nie musi determinować całego życia. Choć jej skutki mogą być poważne, dostępne są sprawdzone i skuteczne formy wsparcia. Terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na traumę jest jedną z najlepiej przebadanych metod, rekomendowaną przez międzynarodowe instytucje, takie jak NICE. Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich zmaga się z doświadczeniem traumatycznym – warto poszukać profesjonalnej pomocy.
red. Daria Laudańska, psycholog,
fot. źródło: Canva
