Depresja wśród młodzieży- jak rozpoznać i jak pomóc?

Depresja wśród młodzieży to problem, który w ostatnich latach staje się coraz bardziej powszechny. Według danych Świata Zdrowia Psychicznego, nawet co piąty nastolatek może doświadczać objawów depresji na różnych etapach swojego życia. Zrozumienie tego zaburzenia oraz umiejętność wczesnego rozpoznania symptomów są kluczowe, by móc skutecznie pomóc.

Czym jest depresja?

Depresja to poważne zaburzenie psychiczne, które znacząco wpływa na emocje, myśli i zachowania. Nie jest to chwilowy spadek nastroju, ale stan trwający przez dłuższy czas, utrudniający codzienne funkcjonowanie. U młodzieży objawy mogą przyjmować specyficzne formy, co czasami powoduje, że są trudniejsze do zauważenia.

Symptomy depresji wśród młodzieży

Symptomy depresji mogą być subtelne i łatwe do przeoczenia, zwłaszcza w wieku nastoletnim, gdzie zmienność emocjonalna jest częścią procesu dojrzewania. Do najczęstszych objawów należą:

• Utrata zainteresowań: Nastolatek przestaje angażować się w aktywności, które wcześniej sprawiały mu przyjemność.
• Problemy z koncentracją: Zauważalne trudności w skupieniu uwagi na nauce czy innych codziennych zadaniach.
• Długotrwałe uczucie smutku i beznadziei: Nastolatek wydaje się być stale przygnębiony, miewa myśli egzystencjalne, ma pesymistyczne podejście do przyszłości.
• Zmiany w apetycie i śnie: Może to być utrata apetytu lub objadanie się, bezsenność lub nadmierna potrzeba snu.
• Wycofanie społeczne: Izolacja od rodziny i przyjaciół, unikanie spotkań towarzyskich.
• Samookaleczenia lub myśli samobójcze: To najpoważniejszy sygnał ostrzegawczy, który wymaga natychmiastowej interwencji. 

Przyczyny depresji u młodzieży

Przyczyny depresji są złożone i mogą obejmować:

• Czynniki biologiczne, takie jak zmiany hormonalne czy dziedziczność.
• Czynniki psychologiczne, np. niska samoocena, problemy w relacjach rówieśniczych.
• Czynniki środowiskowe, takie jak trudna sytuacja rodzinna, przemoc, czy nadmierny stres związany z oczekiwaniami szkolnymi, przeżyte wydarzenia traumatyczne.

Jak pomóc młodemu człowiekowi?

1. Rozmowa: Najważniejszym krokiem jest otwarta i szczera rozmowa. Zapytaj nastolatka o jego uczucia, bez oceniania czy bagatelizowania problemów. Możesz zacząć od prostego pytania: „Czy wszystko u ciebie w porządku?” lub „Zauważyłam, że ostatnio jesteś smutna. Niepokoi mnie to i chciałabym z Tobą porozmawiać o tym, jak się czujesz.”

    

2. Obserwacja: Bądź czujny na zmiany w zachowaniu i nastroju. Nie ignoruj sygnałów, takich jak wycofanie się z codziennych aktywności czy nagłe wybuchy emocji.

    

3. Wsparcie specjalistyczne: Zgłoś się po pomoc do specjalisty – psychologa, terapeuty lub psychiatry. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest jedną z najbardziej skutecznych metod leczenia depresji u młodzieży.

    

4. Zapewnienie bezpiecznej przestrzeni: Stwórz środowisko, w którym nastolatek będzie czuł się bezpiecznie i akceptowany.

    

5. Edukacja: Rozmawiaj o zdrowiu psychicznym w domu i szkole. Im więcej wiedzą nastolatkowie i rodzice, tym łatwiej zauważyć i zrozumieć problemy.

Lucyna Kicińska i Jolanta Palma w ramach działań  Stowarzyszenia Życie Warte Jest Rozmowy w Poradniku Pierwszej Pomocy Emocjonalnej podają cztery najbardziej istotne kroki w udzielaniu wsparcia osobom mierzącym się z kryzysem. 

Tak zwana Zasada 4x Z czyli : ZAUWAŻ – ZAPYTAJ- ZAAKCEPTUJ – ZAREAGUJ 

Każdy może udzielić pierwszej pomocy emocjonalnej. Jej upowszechnianie jest szczególnie ważne, ponieważ część osób czuje się niekompetentna lub uważa, że nie ma umiejętności, aby pomagać dzieciom i nastolatkom w przezwyciężeniu emocjonalnych trudności. Pierwsza pomoc emocjonalna obejmuje cztery wspomniane zasady, które może zastosować każdy. Darmowy Poradnik Pierwszej Pomocy Emocjonalnej możesz pobrać TUTAJ.

Najnowsze badania naukowe

Badania opublikowane w czasopiśmie Journal of Adolescent Health w 2023 roku wskazują, że młodzież, która ma dostęp do wsparcia emocjonalnego i regularnie korzysta z terapii, ma znacznie wyższe szanse na powrót do zdrowia. Ponadto badania podkreślają znaczenie ograniczenia czasu spędzanego w mediach społecznościowych, co może redukować uczucie przytłoczenia i niskiej samooceny.

W przeglądzie opublikowanym w Frontiers in Public Health można znaleźć informacje, że intensywne korzystanie z mediów społecznościowych jest związane z wyższym poziomem stresu psychicznego wśród młodzieży, przy czym młodsi nastolatkowie są najbardziej narażeni na negatywne skutki takich aktywności. Jednak nie sposób zauważyć, że dostęp do wartościowych treści w Internecie, może oddziaływać pozytywnie na młodych odbiorców.  Badanie opublikowane w JMIR Mental Health w 2024 roku wskazuje, że młodzież doświadcza kilku profitów  z korzystania z mediów społecznościowych, w tym zwiększonego poczucia społecznego połączenia i zmniejszenia poczucia samotności, co sugeruje, że odpowiednie wsparcie emocjonalne w tych platformach może być korzystne. 

Kiedy szukać pomocy?

Jeśli zauważasz, że objawy depresji utrzymują się przez więcej niż dwa tygodnie i znacznie wpływają na codzienne życie, nie zwlekaj z szukaniem pomocy u specjalisty. Pamiętaj, że szybka reakcja może zapobiec poważniejszym konsekwencjom. Nasz portal udostępnia informacje na temat miejsc pomocowych, możesz również umówić wizytę u specjalisty. Adresy pomocowe i telefony zaufania znajdziesz TUTAJ. 

Podsumowując

Depresja wśród młodzieży to realne wyzwanie, które wymaga uwagi i zaangażowania zarówno ze strony rodziców, nauczycieli, jak i specjalistów. Pamiętajmy, że zrozumienie i wsparcie mogą zmienić życie młodego człowieka. Reagujmy na czas – razem możemy pomóc młodzieży odzyskać radość i poczucie własnej wartości.

red. Daria Laudańska psycholog, psychoterapeuta poznawczo-behawioralny